(opracowano na podstawie:

- Potencjał społeczno-gospodarczy krajów Trójmorza w latach 2012-2016, Urząd Statystyczny w Rzeszowie, czerwiec 2018 r.

- Raport o stanie województwa podkarpackiego za 2019 r., Zarząd Województwa Podkarpackiego, maj 2020).

Województwo prowadzi współpracę międzynarodową na podstawie zawartych porozumień i umów o współpracy międzyregionalnej oraz podpisanych listów intencyjnych.

Najbardziej ożywiona współpraca, ze względu na bliskość geograficzną i wspólne interesy, koncentruje się na regionach przygranicznych tj. Słowacji (Kraj Preszowski, Kraj Koszycki) i Ukrainy (obwód lwowski, tarnopolski, iwano-frankiwski, zakarpacki). Wspólna granica i interesy o charakterze transgranicznym wpływają na stały rozwój dobrosąsiedzkich kontaktów, czego wyrazem są chociażby realizowane z partnerami ze Słowacji projekty w ramach programu Interreg Polska – Słowacja oraz z parterami z Ukrainy: projekty transgraniczne w ramach programu Polska – Białoruś – Ukraina, jak też polskiej pomocy rozwojowej finansowane ze źródeł Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Parterami województwa są również:

  • Kraj Zlinski (Republika Czeska)
  • Komitat Vas, Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén (Republika Węgierska)
  • Kraj Związkowy Saary (Republika Federalna Niemiec)
  • Kraj Związkowy Styria (Austria)
  • Żupania Zadarska (Chorwacja)
  • Województwo Suczawa, Województwo Maramuresz (Rumunia)
  • Region Autonomiczny Kuangsi-Czuang (Chiny)
  • Stan Gudżarat (Indie)                                                                                 

Do głównych obszarów realizowanej współpracy międzyregionalnej należy: gospodarka, turystyka, promocja, kultura i edukacja, rolnictwo, rozwój infrastruktury, wymiana doświadczeń i szkolenia z zakresu reformy administracyjnej i pozyskiwania funduszy.

Ponadto Województwo Podkarpackie szczególną uwagę skupiło na współpracy i kooperacji z regionami karpackimi, mając na względzie inicjowanie wszelkich aktywności i wspólnych działań zmierzających do powstania Makroregionalnej strategii dla regionu Karpat.

Województwo Podkarpackie jest od 2013 roku członkiem Stowarzyszenia Euroregion Karpacki Polska. Skupia ono  67 członków, którymi są jednostki samorządu terytorialnego z terenu województwa podkarpackiego oraz gminę Ropa, Sękowa i Gorlice z woj. małopolskiego. Stowarzyszenie stanowi również krajową strukturę Związku Międzyregionalnego Euroregion Karpacki funkcjonującego na obszarach przygranicznych Polski, Ukrainy, Słowacji, Rumunii i Węgier. Sam Związek nie jest organizacją w rozumieniu prawa międzynarodowego, nie jest więc podmiotem, a jedynie formą współpracy politycznej. Swoje cele realizuje poprzez struktury krajowe.

Województwo Podkarpackie podejmuje działania w ramach inicjatywy Trójmorza.

Koncepcja Trójmorza powstała w 2015 r. z inicjatywy prezydentów Polski i Chorwacji w celu współpracy w dziedzinie energetyki, transportu, komunikacji cyfrowej oraz gospodarki. Granice regionu wyznaczo­ne są przede wszystkim przez linie brzegowe trzech mórz: Adriatyckiego (na południowym zachodzie), Bałtyckiego (na północy) i Czarnego (na południowym wschodzie). Zasięg regionu wyznaczają nie tylko granice geograficzne, ale również wspólne doświadczenia historyczne oraz podobne uwarunkowania ekonomiczne i geopolityczne państw leżących na tym obszarze.

W skład regionu wchodzi 12 państw Europy: Austria, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry. Deklaracja tych państw z 23 VIII 2016 r., przyjęta w Dubrow­niku ma ułatwić współpracę w zakresie ponadregionalnych projektów, a także współpracę transgranicz­ną pomiędzy krajami. Inicjatywa Trójmorza może również wspomóc inwestycje infrastrukturalne i zwięk­szenie wzrostu gospodarczego w regionie Europy Środkowo-Wschodniej - pomiędzy Morzem Bałtyckim, Adriatyckim i Czarnym.

Region Trójmorza zajmuje obszar ponad 1191 tys. km2. W 2017 roku zamieszkiwało go 112 mln osób. W porównaniu z 2016 rokiem liczba ludności w regionie zmniejszyła się (o 0,2%). Ubytek populacji od­notowano na Litwie (o 1,4%), Łotwie (o 1,0%), w Chorwacji (o 0,9%), Bułgarii (o 0,7%), Rumuni (o 0,6%), na Węgrzech (o 0,3%), natomiast wzrost liczby ludności odnotowano w Austrii (o 0,8%), Czechach i Słowacji (po 0,2%) oraz w Słowenii (o 0,1%). .

Porównując powierzchnie poszczególnych państwach Trójmorza, wynika, że pod względem obszaru do­minuje Polska, która obejmuje 1/4 regionu, następnie Rumunia, Bułgaria i Węgry a najmniejszą Słowenia i Estonia.

Przeciętna gęstość zaludnienia w regionie Trójmorza wyniosła 94 osoby/km2, przy czym największa była w Czechach – 137 osób/km2, a najmniejsza w Estonii – 30 osób/km2

Natomiast biorąc pod uwagę niższy podział państw (NUTS 2) największą gęstość zaludnienia odnotowano w Austrii w regionie Wien 4682 osoby/km2, w Czechach w regionie Praha 2627 osób/km2 oraz w Rumunii w regionie Bucuresti-Ilfov 1304 osoby/km2.

Bułgaria to państwo położone w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Czarnym, obejmuje 6 regionów (poziom NUTS 2): Severozapaden, Severen tsentralen, Severoiztochen, Yugoizto­chen, Yugozapaden, Yuzhen tsentralen. Zajmuje powierzchnię 108,4 tys. km2 (9,1% powierzchni Trójmo­rza), którą zamieszkuje 7,1 mln osób (6,4% ogółu ludności Trójmorza). Gęstość zaludnienia w Bułgarii wy­nosi 65 osób/km2.

Czechy z kolei dzielą się na 8 regionów (NUTS 2): Praha, Strední Cechy, Jihozápad, Severozápad, Seve­rovýchod, Jihovýchod, Strední Morava, Moravskoslezsko. Państwo zajmuje obszar 77,2 tys. km2 (6,5%), który zamieszkuje 10,6 mln osób (9,5%). Jest to kraj, w którym występuje najwyższy wskaźnik gęstości zaludnienia – 137 osób/km2.

Chorwacja - państwo leżące na pograniczu Europy Środkowej i Europy Południowej, obejmuje 2 regiony (NUTS 2): Jadranska Hrvatska, Kontinentalna Hrvatska. Powierzchnia – 56,6 tys. km2 stanowi 4,8% ogółu powierzchni omawianego regionu. Ludność – 4,2 mln (3,7%), gęstość zaludnienia 75 osób/km2.

Kolejne cztery państwa położone są nad Morzem Bałtyckim: Estonia, Litwa, Łotwa i Polska. Pierwsze trzy charakteryzują się niskim stopniem gęstości zaludnienia.

Estonia jest krajem o najmniejszej gęstości zaludnienia (30 osób/km2). Jej powierzchnia stanowi 3,6% powierzchni Trójmorza (43,4 tys. km2), a liczba ludności 1,2% (1,3 mln).

Powierzchnia Łotwy wynosi 62,2 tys. km2, co daje jej 8. miejsce spośród państw Trójmorza. Kraj zamiesz­kuje 2,0 mln osób (1,7%). Jej cechą jest niska gęstość zaludnienia wynosząca 31 osób/km2.

Litwa zajmuje powierzchnię 62,7 tys. km2 (5,3% obszaru Trójmorza), którą zamieszkuje 2,8 mln osób (2,6%). Należy do słabiej zaludnionych krajów - 1 km2 zamieszkuje 46 osób.

Polska podzielona jest na 16 województw (NUTS 2): dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, lubelskie, lubu­skie, łódzkie, małopolskie, mazowieckie, opolskie, podkarpackie, podlaskie, pomorskie, świętokrzyskie, śląskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie. Zajmuje 306,2 tys. km2, tj. 25,7% powierzchni analizowanego obszaru. Pod względem powierzchni jest największym państwem wśród wszystkich krajów Trójmorza, który zamieszkuje 38 mln osób (34,0%). Na 1 km2 przypada 124 osoby. Województwo podkarpackie z 119 osobami na 1km2 zajmuje 7.miejsce w kraju.

Węgry to państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Pod względem powierzchni zajmują 4. miejsce wśród państw Trójmorza (93,0 tys. km2). W kraju wyodrębniono 7 regionów (NUTS 2): Közép-Magyaror­szág, Közép-Dunántúl, Nyugat-Dunántúl, Dél-Dunántúl, Észak-Magyarország, Észak-Alföld, Dél-Alföld. Ludność zamieszkała na Węgrzech stanowi prawie 9% ogółu ludności omawianego regionu (9,8 mln). Gęstość zaludnienia jest wyższa niż średnio w Trójmorzu i wynosi 108 osób/km2.

Austria z kolei dzieli się na 9 regionów (NUTS 2): Burgenland, Niederösterreich, Wien, Kärnten, Steiermark, Oberösterreich, Salzburg, Tirol, Vorarlberg, które zajmują powierzchnię 82,4 km2 (6,9% ogółu powierzch­ni Trójmorza). Ludność Austrii stanowi prawie 8% ludności regionu (8,8 mln osób). Jest średnio zaludnio­nym krajem (106 osób/km2).

Rumunia natomiast położona jest w południowo-wschodniej części Europy z dostępem do morza Czar­nego. Według NUTS 2 dzieli się na 8 regionów: Nord-Vest, Centru, Nord-Est, Sud-Est, Sud-Muntenia, Bu­curesti-Ilfov, Sud-Vest Oltenia, Vest. Zajmuje 2. miejsce pod względem powierzchni wśród państw Trój­morza – 230,1 tys. km2 (19,3%). Rumunia liczy 19,6 mln mieszkańców, co stanowi prawie 18% populacji regionu, natomiast gęstość zaludnienia jest niższa niż przeciętnie w regionie i wynosi 84 osoby/km2.

Słowenia to państwo położone nad morzem Adriatyckim. W podziale na regiony NUTS 2 dzieli się na: Vzhodna Slovenija, Zahodna Slovenija. Jest to najmniejsze państwo wśród krajów Trójmorza. Powierzch­nia Słowenii wynosi 20,1 tys. km2 (1,7%), a zamieszkuje ją 2,1 mln osób (1,9%). Na 1 km2 przypada 103 osoby.

Słowacja to państwo śródlądowe z wydzielonymi 4 regionami NUTS 2: Bratislavský kraj, Západné Sloven­sko, Stredné Slovensko, Východné Slovensko. Obejmuje powierzchnię 49,0 tys. km2 (4,1%). Ludność Sło­wacji (5,4 mln osób) stanowi prawie 5% populacji Trójmorza, jest średnio zaludnionym obszarem – 1 km2 powierzchni zamieszkuje 112 osoby.

Mapa. Gęstość zaludnienia w regionach NUTS 2 w 2016 r.

Mapa. Gęstość zaludnienia w regionach NUTS 2 w 2016 r.

Źródło: Potencjał społeczno-gospodarczy krajów Trójmorza w latach 2012-2016,
Urząd Statystyczny w Rzeszowie, czerwiec 2018 r., s.19.