Podkarpackie ROT

Podkarpackie

Strona głównaAktualnościStrona samorząduMapa stronyPrzydatne linkiKontakt

Aktualności Komunikat
dla powiatów

Regionalne
Obserwatorium Terytorialne

Dokumenty programowe Opracowania własne ROT

Inne opracowania

Aktualności

kom1 Regionalne Obserwatorium Terytorialne Dokumenty strategiczne Opracowania ROT Analizy

2.2 Kultura i dziedzictwo kulturowe

2.2.1. DOSTĘP DO OFERTY KULTURALNEJ, W TYM DO KULTURY WYSOKIEJ

W ostatnich latach coraz większy nacisk kładzie się na rolę kultury w procesie jednoczenia obywateli, rozwijania umiejętności współpracy, kreatywności jednostek i wzmacniania więzi międzyludzkich.
Województwo podkarpackie posiada w zakresie kultury szczególny potencjał. Potencjał ten oparty na pograniczu narodowym, etnicznym i wyznaniowym pozostawił wiele cennych zabytków oraz bogactwo kultury niematerialnej.
Oprócz materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, istotnym atutem województwa podkarpackiego jest działalność instytucjonalna w dziedzinie kultury. Szczególnie ważne znaczenie w obszarze wysokiej kultury mają profesjonalne instytucje znajdujące się w Rzeszowie: Filharmonia Podkarpacka im. A. Malawskiego i Teatr im. W. Siemaszkowej, oraz w Przemyślu – Galeria Sztuki Współczesnej, które wypełniając swoją misję w upowszechnianiu kultury wysokiej, zyskują wysokie oceny za poziom artystycznych dokonań.

Najliczniejszą grupę instytucji kultury w podkarpackim stanowią biblioteki i domy kultury, w dalszej kolejności muzea i galerie.

Istotną rolę w zakresie gromadzenia i trwałej ochrony dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa o charakterze materialnym i niematerialnym, ale także upowszechnienia wiedzy o nim i kształtowania wrażliwości poznawczej i estetycznej, wypełniają podkarpackie muzea. Do najważniejszych należą: Muzeum-Zamek w Łańcucie (które współprowadzą Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Województwo Podkarpackie), Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu oraz Muzeum Archidiecezjalne w Przemyślu, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie wraz z Oddziałem Etnograficznym, Muzeum Podkarpackie w Krośnie, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Muzeum Historyczne w Sanoku, Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Muzeum Regionalne w Stalowej Woli czy Muzeum Kresów w Lubaczowie.
Wśród wiodących instytucji kultury wymienić należy również Biuro Wystaw Artystycznych w Rzeszowie, Regionalne Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie oraz Galerię Sztuki Współczesnej w Przemyślu.

Pokrycie obszaru województwa siecią instytucji kultury umożliwia pełnienie przez nie, na terenie swojego oddziaływania, centrów życia kulturalnego, zarówno inicjujących aktywność kulturalną mieszkańców regionu, jak też kanalizujących potrzeby w tym zakresie, i zapewniających narzędzia ich realizacji.

Mapa 13. Rozmieszczenie instytucji kultury w województwie podkarpackim w 2012 r.

 2.2.1

Źródło: Kultura w 2012 r., GUS, Warszawa 2013, s. 142.

W 2014 r. województwo podkarpackie znajdowało się w grupie 4 województw w kraju z najwyższą liczbą instytucji kultury – domów i ośrodków kultury, klubów i świetlic.

Mapa 14. Domy i ośrodki kultury, kluby i świetlice według województw w 2014 r.

 2.2.2

Źródło: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015, s. 127.

Instytucje kultury w województwie podkarpackim zlokalizowane były przede wszystkim na wsi (74%). Był to najwyższy odsetek w kraju. Mimo, iż w województwie małopolskim instytucji kultury na wsi było liczbowo więcej, to jednak stanowiły one 68,4% takich instytucji w województwie małopolskim.

Wykres 66. Domy i ośrodki kultury, kluby i świetlice według województw w 2014 r. (stan w dniu 31 XII)

 2.2.3

Źródło: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015, s. 128.

Wśród instytucji kultury w województwie podkarpackim najliczniej reprezentowane są biblioteki publiczne. Na terenie podkarpackiego w 2014 r. znajdowało się 678 publicznych placówek bibliotecznych (5 miejsce w kraju). Była to najwyższa liczba spośród województw Polski Wschodniej. Najwięcej takich placówek w kraju miało swoją siedzibę w województwie mazowieckim (964).

Wykres 67. Publiczne placówki biblioteczne wg województw w 2014 r. (stan na 31.XII.)

 2.2.4

Opracowanie własne na podstawie: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015

Zdecydowanie mniejszą liczbę w 2014 r. wśród instytucji kultury w województwie podkarpackim stanowiły muzea i oddziały muzealne. Przy ogólnej liczbie 844 takich instytucji w Polsce, muzea i oddziały muzealne w podkarpackim stanowiły zaledwie 5,8% (49 muzea i oddziały muzealne).

Mapa 15. Muzea i zwiedzający według województw w 2014 r.

 2.2.5

Źródło: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015, s. 134.

Pod względem liczby galerii i salonów sztuki województwo podkarpackie zajmowało w 2014 r. 14 miejsce w kraju (razem z lubuskim). W podkarpackim zlokalizowana była najmniejsza liczba tego typu instytucji wśród województw Polski Wschodniej. Mniej tego typu instytucji występowało jedynie w województwie opolskim.

Mapa 16. Galerie i salony sztuki według województw w 2014 r.

 2.2.6

Źródło: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015, s. 136.

W województwie podkarpackim w 2014 r. zlokalizowanych było najmniej teatrów i instytucji muzycznych w kraju, podobnie jak i w województwie opolskim.

Mapa 17. Teatry i instytucje muzyczne w 2014 r.

 2.2.7

Źródło: Kultura w 2014 r., GUS, Warszawa 2015, s. 137.

W województwie podkarpackim korzystanie z ofert instytucji kultury - bibliotek, teatrów i instytucji muzycznych, muzeów i oddziałów muzealnych - nie cieszy się popularnością.

Na podstawie danych GUS w 2011 r. czytelnicy bibliotek publicznych w województwie podkarpackim stanowili 164 osoby na 1000 mieszkańców. We wskaźniku tym województwo podkarpackie wyprzedzone zostało przez 6 województw. Średnia dla całego kraju wyniosła pod tym względem 168 osób na 1000 mieszkańców. Największą popularnością cieszyło się korzystanie z bibliotek w województwie małopolskim, w którym 198 osób na 1000 mieszkańców korzystało w 2011 r. z bibliotek publicznych. W następnych latach wartość tego wskaźnika dla województwa podkarpackiego rosła wynosząc w 2012 r. 168, a w 2013 r. 169 czytelników na 1000 mieszkańców, a dla kraju utrzymywała się i spadała (w 2012 r. 168 czytelników, a w 2013 r. 167 czytelników na 1000 mieszkańców).

Wykres 68. Czytelnicy bibliotek publicznych na 1000 mieszkańców w 2011, 2012 i w 2013 r.

 2.2.8

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

Zdecydowanie mniejszą popularnością w województwie podkarpackim cieszyło się odwiedzanie teatrów i instytucji muzycznych. Na podstawie danych GUS z 2011 r. widzowie i słuchacze w teatrach i instytucjach muzycznych na 1000 mieszkańców stanowili w podkarpackim zaledwie 115 osób. Mniej uczęszczano do teatrów i instytucji muzycznych jedynie w województwie lubelskim (109 osób na 1000 mieszkańców). Najczęściej odwiedzane były teatry i instytucje muzyczne w województwie małopolskim (555 osób na 1000 mieszkańców). Średnia dla całego kraju wyniosła w tym zakresie 289 osób na 1000 mieszkańców. W 2012 r. wartość tego wskaźnika dla kraju spadła do 277 osób, spadła też dla podkarpackiego do 104 osób na 1000 mieszkańców. W kolejnych dwóch latach rosła, wnosząc dla kraju w 2013 r. 298, a w 2013 r. 319 na 1000 mieszkańców. Rosła również dla podkarpackiego, ale znacznie wolniej, bo w 2013 r. do 105,58, a w 2014 r. do 105,88 osób na 1000 mieszkańców. W 2014 r. najliczniej teatry i instytucje muzyczne były odwiedzane w województwie lubuskim (821,89 widzów i słuchaczy na 1000 mieszkańców).

Wykres 69. Widzowie i słuchacze w teatrach i instytucjach muzycznych na 1000 mieszkańców w 2011, w 2012,
w 2013 i w 2014 r.

 2.2.9

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL


2.2.2. WIZERUNEK REGIONU, W TYM RZESZOWA, JAKO CENTRUM KULTURY OPARTY M.IN. NA WYDARZENIACH KULTURALNYCH O ZNACZENIU MIĘDZYNARODOWYM ORAZ BUDOWA MAREK M.IN. INSTYTUCJI I IMPREZ KULTURALNYCH

Mocną stroną działalności kulturalnej w regionie są wydarzenia artystyczne o najwyższym poziomie i prestiżu, umacniające pozytywny wizerunek województwa, do których można zaliczyć m.in.:
- Międzynarodowe Biennale Plakatu Teatralnego, Międzynarodowe Biennale Grafiki Komputerowej w Rzeszowie oraz Międzynarodowe Biennale Artystycznej Tkaniny Lnianej „z krosna do Krosna”, Międzynarodowe Triennale Malarstwa Euroregionu Karpaty „Srebrny Czworokąt” w Przemyślu, Triennale Polskiego Rysunku Współczesnego w Lubaczowie;
- Światowe Festiwale Polonijnych Zespołów Folklorystycznych w Rzeszowie
i dziecięcy w Iwoniczu Zdroju, Światowy Festiwal Teatrów Polonijnych na Podkarpaciu;
- Festiwal Muzyczny w Łańcucie, Ogólnopolski Festiwal Kapel Podwórkowych Folkloru Miejskiego w Przemyślu, Festiwal im. Adama Didura w Sanoku, Międzynarodowe Festiwale: Muzyki Dawnej „Pieśń Naszych Korzeni” w Jarosławiu, Przemyska Jesień Muzyczna, Muzyki Organowej i Kameralnej w Leżajsku, muzyki organowej i kameralnej "Salezjańskie Lato Muzyczne" w Przemyślu, muzyki organowej w Stalowej Woli – Rozwadowie, Międzynarodowy Wielokulturowy Festiwal „Galicja”; Międzynarodowy Festiwal Muzyki Akordeonowej w Przemyślu, Festiwal w Żarnowcu, Międzynarodowy Festiwal Jazzowy “Jazz bez...”; Rzeszowskie Spotkania Teatralne, Przemyska Jesień Teatralna, Krośnieńskie Spotkania Teatralne, Biesiada Teatralna w Horyńcu Zdroju - Konfrontacje Zespołów Teatralnych Małych Form.

Duży potencjał aktywności kulturalnej znajduje się w prężnie działającym regionalnym amatorskim ruchu artystycznym oraz w stowarzyszeniach i fundacjach, w tym religijnych, które w znacznej mierze koncentrują się na prowadzeniu działalności w zakresie upowszechniania kultury, edukacji kulturalnej oraz działalności artystycznej.
Ważną rolę w upowszechnianiu treści i wartości kulturalnych odgrywają regionalne środki masowego przekazu: prasa, rozgłośnie radiowe i telewizyjne.
Istotne miejsce w przestrzeni kulturalnej regionu zajmują szkoły o charakterze artystycznym, muzycznym różnych stopni oraz licea sztuk plastycznych, które są miejscami rozwijania młodych talentów i twórczości. Pośród nich należy wymienić Instytut Muzyki i Wydział Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego, Wydział Kształcenia Artystycznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sanoku oraz Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury w Krośnie.

Dużą rolę w podtrzymywaniu i rozbudzaniu aktywności społeczno-kulturalnej samorządów lokalnych, lokalnych społeczności, instytucji i stowarzyszeń, pełnią dwie wojewódzkie instytucje: Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie i Centrum Kulturalne w Przemyślu.
Istotne znaczenie dla propagowania i rozwoju czytelnictwa oraz wspierania działalności gminnych i powiatowych jednostek ma działalność Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie.
Jedyną na terenie województwa podkarpackiego instytucją kultury o profilu ochrony dziedzictwa przyrodniczego jest Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach/k. Przemyśla.
Szczególne znaczenie we wzmacnianiu kulturalnego wizerunku regionu oraz budowaniu marek m.in. instytucji i imprez kulturalnych odgrywają środki finansowe przeznaczane na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego przez jednostki samorządu terytorialnego. Na podstawie danych GUS w 2011 r. wydatki z budżetów gmin i miast na prawach powiatu, budżetów powiatów i budżetu województwa z terenu województwa podkarpackiego wyniosły 143,04 zł na jednego mieszkańca
i były najniższe w kraju. Najwyższe wydatki JST zanotowano w województwie podlaskim (217,65 zł na 1 mieszkańca), pomorskim (215,25 zł na 1 mieszkańca) i dolnośląskim (213,07 zł na 1 mieszkańca). Średnie wydatki w kraju, w tym zakresie, wyniosły 176,84 zł na jednego mieszkańca.

Wykres 70. Wydatki jednostek samorządu terytorialnego na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego na 1 mieszkańca (budżety gmin i miast na prawach powiatu, budżety powiatów, budżet województwa) w 2011 r.

 2.2.10

Wydatki budżetu województwa na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego na 1 mieszkańca wyniosły w kraju w 2012 r. 27,40 zł, w następnym roku wzrosły do 29,7 zł. Jednocześnie nie przekroczyły w tych latach średniej dla kraju, która wyniosła w 2012 r. 35,06 zł, a w 2013 r. 33,81 zł na 1 mieszkańca.

Wykres 71. Wydatki budżetu województwa na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego na 1 mieszkańca w 2012 i w 2013 r. w poszczególnych województwach (zł)

 2.2.11

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

Wydatki budżetów powiatów z terenu podkarpackiego na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego wyniosły w 2012 r. 5,93 zł, w kolejnym spadły do 5,84 zł, by w 2014 r. ponownie spaść do 5,06 zł. W skali kraju wartość tego wskaźnika w 2012 r. wyniosła 4,72 zł, w kolejnym spadła do 4,31 zł, by w 2014 r. wzrosnąć do 4,50 zł na 1 mieszkańca.

Wykres 72. Wydatki budżetów powiatów na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego na 1 mieszkańca w 2012, 2013 i w 2014 r. w poszczególnych województwach (zł)

 2.2.12

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

Wydatki budżetów gmin na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego w województwie podkarpackim wynosiły w 2012 r. 111,34 zł na 1 mieszkańca, w kolejnym roku wzrosły do 116,14 zł, by w 2014 r. zmniejszyć się do 114,8 zł. Wydatki te były znacznie niższe, niż średnia krajowa w tym czasie. Wynosiła ona w 2012 r. 139,45 zł, w 2013 r. 142,19 zł, a w 2014 r. 162,22 zł.

Wykres 73. Wydatki budżetów gmin na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego na 1 mieszkańca w 2012, 2013 i w 2014 r. w poszczególnych województwach (zł)

 2.2.13

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

Z nakładami finansowymi na kulturę związane są nakłady finansowe, jakie mogą przeznaczyć w budżecie domowym korzystający z tej kultury.

W województwie podkarpackim w 2011 r. przeciętne miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym na 1 osobę na kulturę i rekreację były, z kwotą 56,40 zł, jednymi z najniższych w kraju (mniej mogli przeznaczyć jedynie mieszkańcy województwa świętokrzyskiego – 48,08 zł). Zdecydowanie największą przeciętną kwotę na kulturę i rekreację mogli przeznaczyć mieszkańcy województwa mazowieckiego – 123,24 zł na 1 osobę. Średnia dla całego kraju w tym zakresie wyniosła 81,81 zł na 1 osobę.
W kolejnym roku w podkarpackim przeciętne miesięczne wydatki na kulturę i rekreację na 1 osobę w gospodarstwie domowym wzrosły do 59,34 zł, natomiast w 2013 r. spadały do kwoty 49,81 zł. W 2012 r. wydatki w województwie podkarpackim w gospodarstwach domowych na 1 osobę stanowiły nadal jedne z najniższych wydatków w kraju (nadal najmniej mogli wydać mieszkańcy świętokrzyskiego - 49,01zł). Średnio w kraju gospodarstwa domowe mogły przeznaczyć 85,55 zł na osobę, przy czym najwięcej nadal w województwie mazowieckim (128,16 zł na osobę). Podobna sytuacja miała miejsce w 2013 r. Jednocześnie wartości tych wskaźników zarówno w 2012 r. jak i w 2013 r. były zdecydowanie niższe, niż średnia w kraju, która wynosiła odpowiednio 85,55 zł i 69,22 zł.

Wykres 74. Przeciętne miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym na 1 osobę na kulturę i rekreację w 2011, 2012 i w 2013 r.

 2.2.14

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL


2.2.3. OCHRONA, PROMOCJA I ZARZĄDZANIE DZIEDZICTWEM KULTUROWYM REGIONU

Teren obecnego województwa podkarpackiego był na przestrzeni wieków regionem pogranicza etnicznego i religijnego. To historycznie uwarunkowane położenie „na pograniczu kultur” miało decydujący wpływ na ukształtowanie zachowanego do dziś dziedzictwa kulturowego. Warunki geograficzne i przyrodnicze oraz różnorodność zasobu tego dziedzictwa będąca świadectwem wielonarodowości i wielowyznaniowych tradycji tych ziem sprawia, że krajobraz kulturowy obecnego województwa podkarpackiego jest bogaty i zróżnicowany. Do zasobów materialnego dziedzictwa kulturowego regionu należą między innymi: historyczne układy urbanistyczne i ruralistyczne, architektura sakralna, rezydencjonalna, obronna, użyteczności publicznej, mieszkalna, budownictwo ludowe oraz przemysłowe, zabytkowe: założenia zieleni i cmentarze, a także mała architektura (liczne kapliczki, figury i krzyże przydrożne).

Spośród tego licznego zasobu, na uwagę zasługują zachowane historyczne układy urbanistyczne i ruralistyczne, tak o średniowiecznej proweniencji (w większości), jak i interesujących przykładach planistycznych układów nowożytnych. Wśród nich wyróżnić należy historyczne układy przestrzenne wraz z zabytkową zabudową Łańcuta, Jarosławia, Krosna, Przemyśla, Przeworska, Rzeszowa czy Sanoka. Na szczególną uwagę zasługują nielicznie już zachowane przestrzenne założenia z zespołami drewnianej zabudowy małomiasteczkowej m.in. w Pruchniku, Jaśliskach i Ulanowie oraz uzdrowiskowej w Rymanowie-Zdroju i Iwoniczu-Zdroju. Na uwagę zasługuje również zabudowa związana z powstaniem Centralnego Okręgu Przemysłowego i kontynuowanej po II wojnie światowej industrializacji, m.in. Stalowa Wola z funkcjonującym szlakiem kulturowym, Mielec, Rzeszów, Nowa Dęba.

W zasobie obiektów zabytkowych województwa, naczelne miejsce zajmują budowle sakralne reprezentujące wszystkie epoki historyczne, począwszy od średniowiecza, i świadczące dobitnie o wielowyznaniowości regionu (kościoły i klasztory rzymskokatolickie, cerkwie greckokatolickie
i prawosławne, synagogi). Istotnym wyróżnikiem jest znaczna liczba świątyń drewnianych. Drewniana architektura sakralna ukazuje bogactwo i różnorodność, i jest tym elementem, który w sposób szczególny stanowi o tożsamości krajobrazu kulturowego regionu.
Ważną grupą obiektów w krajobrazie kulturowym województwa podkarpackiego są obiekty, zespoły i założenia rezydencjonalne (zamkowe, pałacowe) i dworskie, m.in. w Baranowie Sandomierskim, Krasiczynie, Łańcucie, Narolu czy Dzikowie. Prezentują one różnorodność typów, tendencji stylowych i skali, często obejmując również zaplecze gospodarcze (oranżerie, oficyny, wozownie, stajnie itp.) oraz tereny zielone w postaci parków bądź ogrodów.
Wiele spośród nich zachowało nadal czytelne dawne funkcje obronne. Wśród innych obiektów i założeń architektury obronnej wymienić należy unikalny kompleks Twierdzy Przemyśl, jak również kompleks schronów kolejowych niemieckiego stanowiska dowodzenia z II Wojny Światowej
w Stępinie – Cieszynie oraz Strzyżowie, a także zespół obiektów Przemyskiego Rejonu Umocnionego tzw. “Linii Mołotowa” oraz sąsiadujących z nimi niemieckich umocnień granicznych tzw. Pozycji Granicznej “Galicja”.

Istotnym elementem dziedzictwa kulturowego województwa jest tradycyjne wiejskie budownictwo drewniane. Jego wartościowe przykłady zgromadzono w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku oraz Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, a także w mniejszych ośrodkach takich jak, m.in. Zagroda Garncarska w Medyni Głogowskiej, czy Skansen – muzeum wsi Markowa.

Wśród zabytków przemysłu i techniki wymienić należy pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej w Bóbrce – miejscu narodzin przemysłu naftowego i techniki rafineryjnej, w którym funkcjonuje Muzeum Przemysłu Naftowego im. I. Łukasiewicza w Bóbrce, a także kolejki wąskotorowe: tzw. „Bieszczadzką Kolejkę Leśną” z Wetliny do Komańczy oraz kolejkę Przeworsk –Dynów, jak również obiekty infrastruktury kolejowej oraz budownictwa przemysłowego.
Świadectwem wielokulturowości regionu są cmentarze: rzymsko- i greckokatolickie oraz zachowane na ogół fragmentarycznie cmentarze żydowskie i nieliczne cmentarze ewangelickie. Szczególne znaczenie w krajobrazie kulturowym mają cmentarze wojenne z I wojny światowej. Ich istotnym walorem jest powiązanie starannie zaprojektowanych i wykonanych pochówków i elementów architektonicznych z naturalnym krajobrazem.

Wartościowymi elementami dziedzictwa kulturowego są też licznie występujące zabytki archeologiczne, będące świadectwem bogatych dziejów regionu - od epoki kamienia po epokę nowożytną. Szczególnymi obiektami archeologicznymi wpisującymi się w walory krajobrazowe są stanowiska posiadające własną formę terenową (grodziska, kopce ziemne-kurhany, zamczyska). Na szczególną uwagę zasługuje otwarty w 2011 r. Skansen Archeologiczny „Karpacka Troja”
w Trzcinicy.

Obok zachowanych materialnych świadectw, na tożsamość kulturową składają się też wartości niematerialne: różnorodne zwyczaje i obrzędy, język, nazwy miejscowe itp.
Województwo podkarpackie cechuje bogate dziedzictwo kulturowe wieloetnicznego pogranicza oraz unikatowe walory przyrodnicze. Dwa kościoły - w Bliznem i Haczowie (w ramach Drewnianych kościołów południowej Małopolski i Podkarpacia) i cztery cerkwie – w Radrużu, Chotyńcu, Smolniku i Turzańsku (w ramach Drewnianych cerkwi regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie) zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.
Na terenie województwa znajdują się także dwa zespoły zabytków uznanych przez Prezydenta RP za Pomniki Historii (zespół klasztoru OO. Bernardynów w Leżajsku i zespół zamkowo-parkowy w Łańcucie). W 2009 r. utworzono pierwszy w regionie Park Kulturowy Zespołu Staromiejskiego i Zespołu Klasztornego OO. Dominikanów w Jarosławiu.

Mapa 18. Nasycenie zabytkami nieruchomymi w Polsce i w województwie podkarpackim

 2.2.15

Źródło: Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, Mapa 18. Krajobraz kulturowy, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 13 XII 2011 r.

W 2014 r. liczba obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na podstawie decyzji wojewódzkich konserwatorów zabytków wyniosła w kraju 68 639 (stan na 31.XII.). Największa liczba zabytków nieruchomych znajdowała się w województwach: dolnośląskim (8 304), wielkopolskim (7 080), mazowieckim (7 054), warmińsko-mazurskim (5 895) i małopolskim (5 256). Stanowiły one łącznie prawie połowę (48,9%) wszystkich zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków.

Wykres 75. Obiekty nieruchome wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji wojewódzkich konserwatorów zabytków – ogółem (stan na 31.XII.)

 2.2.16

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

W województwie podkarpackim w 2014 r. zarejestrowanych było 4 191 zabytków nieruchomych (6 miejsce w kraju).

Na obiekty nieruchome wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji wojewódzkich konserwatorów zabytków składają się obiekty sakralne, budowle użytecznosci publicznej, zamki, pałace, dwory, parki, ogrody, zabudowania folwarczne i budynki gospodarcze oraz domy mieszkalne, budownictwo przemysłowe i cmentarze.

Biorąc pod uwagę obiekty sakralne, budowle użyteczności publicznej i cmentarze, podkarpackie nadal znajdowało się na 6 miejscu w kraju. Najlicznej reprezentowane były obiekty sakralne (1 056 – 3 miejsce w kraju), więcej tego typu obiektów występowało jedynie w dolnośląskim i wielkopolskim. Budowle użyteczności publicznej wpisane do rejestru zabytków w podkarpackim stanowiły zaledwie 6% takich obiektów w kraju (8 miejsce), natomiast cmentarze 8,1% (6 miejsce w kraju).

Wykres 76. Obiekty nieruchome wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji wojewódzkich konserwatorów zabytków w 2014 r. (stan na 31.XII.)

 2.2.17

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL


Oprócz zabytków nieruchomych, ochronie podlegają także zabytki ruchome, m.in. dzieła sztuki plastycznej, rzemiosła artystycznego i sztuki użytkowej, kolekcje przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych według koncepcji ich twórców, numizmaty, militaria, wytwory techniki, niektóre materiały biblioteczne, instrumenty muzyczne, wytwory sztuki ludowej i rękodzieła[34].

Wykres 77. Zabytki ruchome wg województw w 2014 r. (stan na 31.XII.)

 2.2.18

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

W 2014 r. w kraju wydano prawie 14,8 tys. decyzji konserwatorskich. Najwięcej w województwie dolnośląskim (2 366) i mazowieckim (1 989). W województwie podkarpackim takich decyzji wydano 1 047 (5 miejsce w kraju). Liczba obiektów ogółem objętych ochroną wyniosła w kraju 245,1 tys., z czego najwięcej w województwie podkarpackim – 50 636.

Na zabytki ruchome we wszystkich województwach składało się przede wszystkim wyposażenie świątyń. Wyjątkiem było województwo podkarpackie, gdzie przeważały kolekcje (36 345 spośród 48 441 w kraju).

Wykres 78. Zabytki ruchome wg województw - wyposażenie świątyń, kolekcje, inne w 2014 r. (stan na 31.XII.)

 2.2.19

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

W podziale % zabytków ruchomych na wyposażenie świątyń, kolekcje i inne w poszczególnych województwach dał się zauważyć ponad 20% udział kolekcji w województwie śląskim i mazowieckim w zabytkach ruchomych tych województw.

Wykres 79. Zabytki ruchome wg województw – udział % wyposażenia świątyń, kolekcji, innych (stan na 31.XII.)

 2.2.20

Opracowanie własne na podstawie danych GUS/BDL

Wskaźniki monitorujące Strategię rozwoju województwa – PODKARPACKIE 2020 dla priorytetu KULTURA I DZIEDZICTWO KULTUROWE

2.2.21


[34] Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.)


Aktualizacja wskaźników „Strategii rozwoju województwa – Podkarpackie 2020”"

2.2.51