Podkarpackie ROT

Podkarpackie

Strona głównaAktualnościStrona samorząduMapa stronyPrzydatne linkiKontakt

Aktualności Komunikat
dla powiatów

Regionalne
Obserwatorium Terytorialne

Dokumenty programowe Opracowania własne ROT

Inne opracowania

Aktualności

kom1 Regionalne Obserwatorium Terytorialne Dokumenty strategiczne Opracowania ROT Analizy

2.3 Społeczeństwo obywatelskie

2.3.1. Aktywność obywatelska i trzeci sektor

Uczestnictwo obywateli w wyborach samorządowych, parlamentarnych czy też prezydenckich jest jedną z najważniejszych cech demokracji i jednocześnie jedną z jej najistotniejszych wartości. Partycypacja wyborcza stanowi również wyraz obywatelskiego zaangażowania i troski o dobro wspólne, jakim jest państwo, region czy też miejscowość, w którym wyborca mieszka.

Frekwencja wyborcza w Polsce jest zróżnicowana, ale średnio nie przekracza 48%, natomiast średnia frekwencja dla innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej to nieco ponad 72%.

Najwyższa frekwencja wyborcza w Polsce dotyczy wyborów prezydenckich. Frekwencja wyborcza w wyborach prezydenckich w 2010 r. (I tura) wyniosła w skali kraju 54,94%. W II turze była wyższa, i wyniosła 55,31%. W województwie podkarpackim wyniosła w I turze poniżej średniej krajowej, w II turze powyżej średniej (55,91%). Najwyższą (w I turze), sięgającą ponad 61%, frekwencję w tych wyborach zanotowano w województwie małopolskim. W 12 województwach frekwencja wyniosła w granicach 50 -58%.

Mapa. Frekwencja w wyborach prezydenckich I tura (2010 r.)

Źródło: Główny Urząd Statystyczny

Frekwencja wyborcza w wyborach parlamentarnych w 2007 roku wyniosła w województwie podkarpackim 50,81%. Podkarpackie należało do regionów o frekwencji niższej od średniej ogólnopolskiej, która wyniosła 53,88%. Frekwencja w subregionie krośnieńsko-przemyskim była niższa od średniej dla całego województwa i wyniosła 48,41%. W podregionie rzeszowsko-tarnobrzeskim wyniosła 52,77%.

 

Wykres. Frekwencja wyborcza

Źródło: http://www.monitoruj.podkarpackie.pl na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego

Frekwencja wyborcza w latach 2005-2010 była w podkarpackim wyższa niż ogółem w Polsce, zarówno w wyborach samorządowych jak również prezydenckich i parlamentarnych (z wyjątkiem wyborów parlamentarnych w 2007 r.). Świadczy to o zaangażowaniu mieszkańców podkarpackiego w sprawy społeczne, odpowiedzialności za sprawy publiczne oraz chęci wpływania na procesy zachodzące w regionie.

Szczególnie istotne, z punktu widzenia wyborców, jest uczestnictwo w wyborach samorządowych, gdyż właśnie w tych wyborach mają oni największe szanse oddziaływania i wyboru przedstawicieli, którzy będą decydować o kwestiach im najbliższych (lokalne podatki i opłaty, wydarzenia kulturalne i sportowe, inwestycje lokalne itp.).

W wyborach samorządowych w 2010 r. (w I turze głosowania) w 1678 obwodach głosowania, mieszkańcy podkarpackiego oddali 859067 kart do głosowania. Frekwencja na terenie województwa podkarpackiego wyniosła 50,75% i była jedną z najwyższych w kraju. Więcej oddało swoje głosy jedynie mieszkańców województwa świętokrzyskiego (53,59%). Średnia frekwencja w kraju w tych wyborach wyniosła 47,32% (www.pkw.gov.pl).

Wykres. Frekwencja w wyborach samorządowych w 2010 r. (I tura) (%)

Najwyższą frekwencję zanotowano w powiecie przeworskim i wyniosła ona 57,59%. Wysoką partycypacją wyborczą, przekraczającą średnią dla województwa, charakteryzowały się również powiaty: ropczycko-sędziszowski (55,57%), przemyski (55,53%), lubaczowski (55,15%), leski (54,99%), jarosławski 53,27%), kolbuszowski (52,19%), leżajski (52,16%), rzeszowski (51,99%), jasielski (51,54%) i łańcucki (51,30%). We wszystkich miastach na prawach powiatu frekwencja była niższa niż 50%: najwyższa w Rzeszowie (49,15%) a najniższa w Krośnie (46,17%). Najniższą frekwencję wyborczą zanotowano w powiecie bieszczadzkim (45,86%).

Mapa. Frekwencja wyborcza w wyborach samorządowych w województwie podkarpackim - listopad 2010 r.

Źródło: Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej

Frekwencja wyborcza jest jednak dalece niedoskonałym wskaźnikiem postaw obywatelskich. Jak wskazuje porównanie frekwencji pomiędzy typami wyborów, latami i obszarami, różnice między województwem a krajem w wyborach jednego typu są mniejsze, niż pomiędzy typami wyborów. Zwraca uwagę większe zainteresowanie wyborami prezydenckimi niż pozostałymi, przeprowadzanymi w zbliżonym okresie. Dlatego też frekwencja nie powinna być rozpatrywana niezależnie od typu wyborów. Z kolei rozpatrywane odrębnie, wskaźniki te dostarczają zbyt mało obserwacji, by wnioskować o trendzie wzrostowym lub spadkowym. Ponadto różnice pomiędzy wyborami tego samego typu w poszczególnych latach sugerują silny wpływ sytuacji politycznej lub innych czynników niezależnych od postaw obywatelskich.

2.3.2.Udział obywateli i trzeciego sektora w życiu publicznym

W zwiększeniu partycypacji obywatelskiej szczególnego znaczenia nabiera liczba organizacji pozarządowych.

W 2012 r., na podstawie danych stowarzyszenia Klon/Jawor, w skali kraju najwięcej stowarzyszeń i fundacji (poza OSP) funkcjonowało na północy i zachodzie naszego kraju. Najwięcej OSP na 10 tys. mieszkańców było zarejestrowanych na wschodzie Polski.

Mapa 1 i Mapa 2. Geografia organizacji pozarządowych w Polsce – stowarzyszenia i fundacje oraz OSP.

Źródło: Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych – raport z badania 2012. Stowarzyszenie Klon/Jawor 2013.

W latach 2008 – 2012 największy przyrost liczby stowarzyszeń (poza OSP) i fundacji w naszym kraju nastąpił w województwie mazowieckim – 9,1 na 10 tys. mieszkańców oraz w dolnośląskim – 9,0 na 10 tys. mieszkańców. Najmniejszy przyrost tego typu organizacji zanotowano w województwie śląskim – 5,1/10 tys. mieszkańców. W województwie podkarpackim przyrost wyniósł 6,7 na 10 tys. mieszkańców, podobnie jak w województwie lubelskim.

Mapa. Przyrost liczby stowarzyszeń (poza OSP) i fundacji w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców w latach 2008 – 2012 według województw

Źródło: Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych – raport z badania 2012. Stowarzyszenie Klon/Jawor 2013

W 2011 r. w województwie podkarpackim liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców wyniosła 30,32 (na podst. danych Stowarzyszenia Klon/Jawor). Wielkość ta plasowała województwo nieznacznie powyżej średniej krajowej (29,00). Na mapie kraju wyróżniało się natomiast, z jednej strony województwo mazowieckie z 35,30 organizacjami na 10 tys. mieszkańców, a z drugiej strony województwo śląskie z 20,60 organizacjami pozarządowymi w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców.

Wykres. Liczba organizacji pozarządowych w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców

Źródło: dane GUS

Ze wstępnych wyników badania społecznej i ekonomicznej kondycji organizacji trzeciego sektora w 2012 r. przygotowanego przez GUS wynika, iż badanych organizacji trzeciego sektora było w kraju 83,5 tys., z których 8 tys. stanowiły organizacje pożytku publicznego. Najwięcej tego typu organizacji występowało w województwie mazowieckim (13,4 tys.), w podkarpackim liczba ta wyniosła 5,1 tys. (najwięcej spośród województw Polski Wschodniej), plasując województwo na 7 miejscu w kraju. Organizacje pożytku publicznego wśród badanych organizacji trzeciego sektora w województwie podkarpackim stanowiły 0,5 tys.

Wykres. Badane organizacje trzeciego sektora wg województw (w tys.)

Opracowanie własne na podstawie: Wstępne wyniki badania społecznej i ekonomicznej kondycji organizacji trzeciego sektora w 2012 r., GUS Warszawa 2014

Biorąc pod uwagę formę prawną i organizacyjną badanych organizacji trzeciego sektora w kraju daje się zauważyć, iż największą grupę stanowiły stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne – 69,5 tys. Zdecydowanie mniejszą liczbę stanowiły fundacje (8,5 tys.), czy samorząd gospodarczy i zawodowy, organizacje pracodawców (3,6 tys.). Podobna prawidłowość wystąpiła również w województwie podkarpackim, w którym na 5,1 tys. organizacji, stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne stanowiły 4,6 tys.

Wykres. Forma prawna i organizacyjna badanych organizacji trzeciego sektora wg województw (tys.)

Opracowanie własne na podstawie: Wstępne wyniki badania społecznej i ekonomicznej kondycji organizacji trzeciego sektora w 2012 r., GUS Warszawa 2014

Wśród 4,6 tys. stowarzyszeń i podobnych organizacji społecznych w województwie podkarpackim 1,8 tys. to typowe stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne, a 1,5 tys. to stowarzyszenia kultury fizycznej i związki sportowe. Ochotniczych straży pożarnych funkcjonowało w 2012 r. w podkarpackim 1,2 tys. spośród 14,9 tys. w kraju. Najmniej licznie reprezentowane były w podkarpackim koła łowieckie – zaledwie 0,2 tys.

Wśród samorządu gospodarczego i zawodowego oraz organizacji pracodawców w województwie podkarpackim kółka rolnicze podobnie jak i pozostałe stanowiły po 0,1 tys.

Wykres. Badane organizacje trzeciego sektora wg formy prawnej i organizacyjnej w województwie podkarpackim (w tys.)

Opracowanie własne na podstawie: Wstępne wyniki badania społecznej i ekonomicznej kondycji organizacji trzeciego sektora w 2012 r., GUS Warszawa 2014

W badanych organizacjach trzeciego sektora w 2012 r. suma członkostw wynosiła 10,2 mln. Zdecydowanie najwięcej, bo 2,8 mln zarejestrowano w województwie mazowieckim. Nieco mniej, ale około 1 mln w województwach pomorskim (1,4 mln) i wielkopolskim (1 mln). W województwie podkarpackim członkostw w badanych organizacjach trzeciego sektora w 2012 r. było 0,3 mln (11 miejsce w kraju). Więcej wśród województw Polski Wschodniej zarejestrowano członkostw jedynie w województwie lubelskim (0,5 mln). Najmniej członkostw w organizacjach tego typu – po 0,2 mln wystąpiło w 5mwojewództwach. W badanych organizacjach trzeciego sektora w 2012 r. łącznie pracowało społecznie 2,3 mln osób. Najwięcej osób w taki sposób pracowało w województwie mazowieckim – 0,6 mln. 3 województwa stanowiły grupę w której po 0,2 mln osób pracowało społecznie. Województwo podkarpackie należało do kolejnej grupy województw, a mianowicie tych, w których po 0,1 mln osób pracowało społecznie. W 3 województwach liczba pracujących społecznie wyniosła po mniej, niż 50 osób.

Wykres. Członkostwo i praca społeczna w badanych organizacjach trzeciego sektora wg województw (mln).

* w fundacjach i innych organizacjach nieczłonkowskich uwzględniono liczbę członków organów kolegialnych w województwach: lubuskim, podlaskim, świętokrzyskim zjawisko wystąpiło ale liczebność była mniejsza, niż 50.

Opracowanie własne na podstawie: Wstępne wyniki badania społecznej i ekonomicznej kondycji organizacji trzeciego sektora w 2012 r., GUS Warszawa 2014

O zaangażowaniu mieszkańców województwa podkarpackiego w sprawy społeczne świadczy również częstość przekazywania 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego.

W województwie podkarpackim w 2012 r. udział podatników przekazujących 1% podatku na rzecz OPP stanowił 46,0% (obliczenia własne na podst. danych Izby Skarbowej w Rzeszowie).

 


[35] Dane obejmujące liczbę NGO w województwie wg stanu na dzień 31 grudnia każdego roku, w przeliczeniu na liczbę mieszkańców województwa podaną w dziesiątkach tysięcy wg stanu na ten sam dzień. Dane pochodzą z rankingu prowadzonego przez Stowarzyszenie Klon/Jawor.
[36] Wskaźnik (procentowy) zostanie obliczony corocznie poprzez relację ilościową podatników mieszkających na terenie województwa podkarpackiego przekazujących 1% podatku na rzecz Organizacji Pożytku Publicznego do łącznej liczby podatników w regionie.

 

Aktualizacja wskaźników „Strategii rozwoju województwa – Podkarpackie 2020