(opracowano na podstawie:

- Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020).

Dochody i wydatki gospodarstw domowych

Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na jedną osobę w gospodarstwie domowym na Podkarpaciu w 2019 roku wyniósł 1471,49 zł, i był o 347,65 zł niższy niż przeciętnie w kraju (1819,14 zł). Dochód rozporządzalny na jedną osobę w gospodarstwie domowym osiągany na Podkarpaciu był najniższy w Polsce zarówno w 2019 r., jak i w 2016 r. W porównaniu z 2016 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na jedną osobę w gospodarstwie domowym na Podkarpaciu wzrósł o 337,39 zł (o 29,7%). W kraju w tym samym okresie wzrósł o 344,58 zł (o 23,4%). Najwyższym dochodem rozporządzalnym w 2019 r., podobnie jak w 2016 r., charakteryzowały się gospodarstwa domowe z województw mazowieckiego – 2108,01 zł i dolnośląskiego – 1955,20 zł

Mapa. Dochód rozporządzalny na jedną osobę w gospodarstwie domowym według województw w 2019 r.

W zł Podkarpackie 1471,49, Małopolskie 1773,08, Świętokrzyskie 1626,46, Śląskie 1897,39, Opolskie 1687,29, Dolnośląskie 1955,20, Lubelskie 1556,76, Łódzkie 1809,65, Mazowieckie 2108,01, Wielkopolskie 1806,98, Kujawsko-Pomorskie 1770,82, Lubuskie 1794,12, Podlaskie 1741,70, Warmińsko-Mazurskie 1597,18, Pomorskie 1859,98, Zachodniopomorskie 1801,11, Polska 1819,14

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.87.

 

Przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w województwie podkarpackim w 2019 r. wynosiły 1015,69 zł, w kraju wydatki były wyższe o 236,04 zł. Pod względem wysokości wydatków na 1 osobę jedynie w województwie warmińsko-mazurskim były niższe niż na Podkarpaciu.

W porównaniu z 2016 r. przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę wzrosły na Podkarpaciu o 113,51 zł (o 12,6%), a w kraju o 120,09 zł (o 10,6%).

Mapa. Wydatki gospodarstw domowych na jedną osobę według województw w 2019 r.

W zł Podkarpackie 1015,69, Małopolskie 1077,73, Świętokrzyskie 1059,05, Śląskie 1330,36, Opolskie 1332,12, Dolnośląskie 1382,62, Lubelskie 1114,35, Łódzkie 1374,59, Mazowieckie 1476,26, Wielkopolskie 1162,82, Kujawsko-Pomorskie 1232,32, Lubuskie 1223,71, Podlaskie 1029,51, Warmińsko-Mazurskie 1006,90, Pomorskie 1360,50, Zachodniopomorskie 1263,35, Polska 1251,73

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.88.

 

W 2019 r. jedna osoba w gospodarstwie domowym na Podkarpaciu wydawała średnio w miesiącu 298,22 zł na żywność i napoje bezalkoholowe (29,4% ogółu wydatków). Na użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii przeznaczała 174,94 zł (17,2% ogółu wydatków). Znaczącą grupą w wydatkach gospodarstw domowych stanowił również transport – 93,53 zł oraz grupa odzież i obuwie – 55,06 zł.

W 2019 r. na Podkarpaciu stopa ubóstwa skrajnego[1] wyniosła 5,3% (w kraju 4,2%) i w odniesieniu do 2018 r. nastąpił jego spadek o 3,7 p.proc. (w kraju zmniejszyła się o 1,2 p.proc.), a w stosunku do 2016 r. o 3,5 p.proc. (w kraju zmniejszyła się o 0,7 p.proc.).

Mapa. Odsetek osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy ubóstwa skrajnego według województw w 2019 r.

W % Podkarpackie 5,1, Małopolskie 7,5, Świętokrzyskie 6,2, Śląskie 2,3, Opolskie 1,3, Dolnośląskie 2,7, Lubelskie 6,8, Łódzkie 3,3, Mazowieckie 3,7, Wielkopolskie 5,2, Kujawsko-Pomorskie 3,4, Lubuskie 2,9, Podlaskie 7,0, Warmińsko-Mazurskie 6,8, Pomorskie 1,4, Zachodniopomorskie 2,7, Polska 4,2

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.93.

 

W przypadku stopy ubóstwa relatywnego[2], której wartość na Podkarpaciu w 2019 r. wynosiła 18,6%, nastąpił spadek do roku poprzedniego o 2,2 p.proc., a w odniesieniu do 2016 r. spadek o 3,7 p. proc. W kraju wskaźnik ten wynosił w 2019 r. 13,0% i zmniejszył się odpowiednio o 1,2 p.proc i o 0,9 p.proc.

Mapa. Odsetek osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej relatywnej granicy ubóstwa według województw w 2019 r.

Mapa. Odsetek osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej relatywnej granicy ubóstwa według województw w 2019 r.

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.95.

 

Natomiast stopa ubóstwa ustawowego[3] wynosząca w 2019 r. w województwie podkarpackim 12,9% obniżyła się w porównaniu z rokiem ubiegłym (o 3,2 p.proc.), a w stosunku do 2016 r. – o 8,4 p.proc. (w kraju nastąpił spadek odpowiednio o 3,7 p.proc. i o 1,9 p.proc.).

Mapa. Odsetek osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej "ustawowej" granicy ubóstwa według województw w 2019 r.

W % Podkarpackie 12,9, Małopolskie 15,0, Świętokrzyskie 13,4, Śląskie 5,7, Opolskie 4,3, Dolnośląskie 5,9, Lubelskie 12,6, Łódzkie 7,5, Mazowieckie 6,9, Wielkopolskie 11,2, Kujawsko-Pomorskie 6,8, Lubuskie 7,0, Podlaskie 15,7, Warmińsko-Mazurskie 14,0, Pomorskie 4,2, Zachodniopomorskie 7,4, Polska 9,0

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.95.

 

Na uwagę zasługuje fakt, że Podkarpacie należy do województw, w których wskaźniki zasięgu ubóstwa uległy największemu zmniejszeniu w odniesieniu do 2016 r. – wskaźnik granicy ubóstwa skrajnego zmniejszył się bardziej jedynie w województwie opolskim, a relatywnej granicy ubóstwa w województwie pomorskim. Natomiast wskaźnik "ustawowej" granicy ubóstwa najbardziej obniżył się na Podkarpaciu. Jednak pomimo poprawy wartości tych wskaźników województwo podkarpackie wciąż należy do grupy województw o wysokim stopniu zagrożenia ubóstwem.

Świadczenia wychowawcze

W 2019 r. kontynuowano realizowanie zapoczątkowanego w kwietniu 2016 r. rządowego programu „Rodzina 500 plus”, będącego długofalowym wsparciem kierowanym przede wszystkim do rodzin naturalnych, ale również do rodzinnej pieczy zastępczej i placówek opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego.

W ramach tego programu w 2018 r. w województwie podkarpackim finansowe wsparcie uzyskiwało miesięcznie przeciętnie 137,2 tys. rodzin, tj. o 6,6% mniej niż przed rokiem (w kraju o 5,6% mniej), otrzymujących świadczenia wychowawcze łącznie na ponad 220,5 tys. dzieci tj. o 6,3% mniej niż przed rokiem (w kraju o 5,6% mniej). Dzieci z Podkarpacia stanowiły 6,1% ogółu dzieci korzystających z tego świadczenia w Polsce. Wydatki z tytułu wypłaty świadczeń wychowawczych wyniosły w 2018 r. prawie 1 mld 375 mln zł (1 mld 437 mln zł w 2016 r.).

Od 1 lipca 2019 roku świadczenie wychowawcze przysługiwało na wszystkie dzieci do 18. roku życia, bez względu na dochody uzyskiwane przez rodzinę. Program 500+ objął także dzieci umieszczone w domach pomocy społecznej.

Przeciętna miesięczna liczba dzieci, na które rodziny otrzymują świadczenie wychowawcze w okresie od 1 stycznia 2019 do 30 czerwca 2019 r. wynosiła na Podkarpaciu 219,9 tys. osób., a w okresie od 1 lipca 2019 do 31 grudnia 2019 wynosiła 332,4 tys.

W sumie wydatki na świadczenia wychowawcze w 2019 r. wyniosły w województwie 1,7 mld zł (w kraju 30,5 mld zł) i były wyższe o ponad 27% niż 2018 r. (w kraju o ponad 37%).

W przeliczeniu na 1 mieszkańca wydatki na świadczenia wychowawcze wyniosły w 2019 r. w województwie podkarpackim 821 zł, a w 2017 r. było to 676 zł (w kraju odpowiednio 795 zł i 603 zł).

Wykres. Wydatki na świadczenia wychowawcze na jednego mieszkańca według województw w latach 2017 i 2019

W zł Mazowieckie 625 w 2017, 867 w 2019, Wielkopolski 666 w 2017, 865 w 2019, Małopolskie 658 w 2017, 864 w 2019, Pomorskie 652 w 2017, 859 w 2019, Podkarpackie 676 w 2017, 821 w 2019, Warmińsko-Mazurskie 647 w 2017, 803 w 2019, Lubelskie 662 w 2017, 795 w 2019, Polska 603 w 2017, 795 w 2019, Kujawsko-Pomorskie 621 w 2017, 790 w 2019, Podlaskie 636 w 2017, 790 w 2019, Łódzkie 576 w 2017, 756 w 2019, Lubuskie 563 w 2017, 744 w 2019, Świętokrzyskie 608 w 2017, 735 w 2019, Śląskie 514 w 2017, 726 w 2019, Dolnośląskie 499 w 2017, 707 w 2019, Zachodniopomorskie 531 w 2017, 701 w 2019, Opolskie 482 w 2017, 662 w 2019

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.103.

 

Korzystający z pomocy społecznej

Na przestrzeni lat 2016-2019 w województwie podkarpackim zmniejszała się liczba osób, którym przyznano decyzją poszczególne rodzaje świadczeń. W 2019 r. na Podkarpaciu z pomocy społecznej skorzystało 78,9 tys. osób, tj. o 8,0 tys. mniej niż w 2018 r. i o 29,7 tys. mniej niż w 2016 r.

Ogólna kwota wydatkowana na pomoc społeczną w 2018 r. wyniosła 207,8 mln zł i była o 2,1% większa niż w 2018 r., ale o 3,7% mniejsza niż w 2016 r.

W 2019 r. liczba osób korzystająca z pomocy pieniężnej w przeliczeniu na 10 tys. ludności wyniosła na Podkarpaciu 285 osób, podczas gdy w 2016 r. było to 368 osób (w kraju odpowiednio 281 i 364 osoby). Pomoc ta została w większości oferowana w postaci zasiłku celowego.

Wykres. Osoby, którym decyzją przyznano świadczenia pomocy społecznej na 10 tys. ludności – pomoc pieniężna według województw w 2019 r.

Zasiłki: Warmińsko-Mazurskie 73,7 stałe, 160,8 okresowe, 240,2 celowe, Kujawsko-Pomorskie 54,2 stałe, 138,2 okresowe, 244,5 celowe, Lubuskie 79,8 stałe, 104,7 okresowe, 209,9 celowe, Podlaskie 48,6 stałe, 128,0 okresowe, 172,6 celowe, Łódzkie 59,0 stałe, 93,3 okresowe, 185,7 celowe, Świętokrzyskie 72,6 stałe, 71,9 okresowe, 189,9 celowe, Zachodniopomorskie 60,9 stałe, 93,3 okresowe, 165,8 celowe, Podkarpackie 43,9 stałe, 76,6 okresowe, 161,0 celowe, Polska 50,8 stałe, 74,3 okresowe, 154,3 celowe, Pomorskie 71,1 stałe, 48,3 okresowe, 141,5 celowe, Małopolskie 39,5 stałe, 64,8 okresowe, 154,2 celowe, Opolskie 43,6 stałe, 75,9 okresowe, 134,0 celowe, Lubelskie 46,7 stałe, 75,4 okresowe, 124,5 celowe, Dolnośląskie 51,3 stałe, 65,0 okresowe, 124,5 celowe, Wielkopolskie 38,3 stałe, 54,8 okresowe, 147,5 celowe, Śląskie 40,5 stałe, 62,8 okresowe, 16,6 celowe, Mazowieckie 47,1 stałe, 38,3 okresowe, 126,4 celowe

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.106.

 

Natomiast najczęstszą formą pomocy niepieniężnej w 2019 r. był posiłek. W województwie podkarpackim z tej formy pomocy skorzystało 159 osób na 10 tys. ludności, w 2016 r. – 249 osób.

Wykres. Osoby, którym decyzją przyznano świadczenia pomocy społecznej na 10 tys. ludności – pomoc niepieniężna według województw w 2019 r.

Warmińsko-Mazurskie 8,3 schronienie,210,5 posiłek,2,6 ubranie,43,1 usługi opiekuńcze, Świętokrzyskie 3,3 schronienie,163,6 posiłek,4,2 ubranie,35,9 opiekuńcze, Kujawsko-Pomorskie 5,9 schronienie,158,0 posiłek,1,1 ubranie,39,1 opiekuńcze, Podkarpackie 3,0 schronienie,159,2 posiłek,0,2 ubranie,23,5 opiekuńcze, Podlaskie 1,7 schronienie,168,2 posiłek,0,1 ubranie,19,4 opiekuńcze, Lubelskie 2,2 schronienie,139,7 posiłek,0,0 ubranie, 27,5 opiekuńcze, Pomorskie 9,9 schronienie,116,8 posiłek,0,5 ubranie,34,1 opiekuńcze, Lubuskie2,5 schronienie,119,2 posiłek,0,6 ubranie,34,6 opiekuńcze, Polska 5,3 schronienie,114,1 posiłek,0,5 ubranie,114,1 opiekuńcze, Zachodniopomorskie 5,4 schronienie,101,5 posiłek,0,7 ubranie,38,4 opiekuńcze, Małopolskie 5,0 schronienie,113,2  posiłek,0,0 ubranie,23,9 opiekuńcze, Mazowieckie 5,2 schronienie,104,9  posiłek, 0,3 ubranie,28,0 opiekuńcze, Wielkopolskie 4,7 schronienie,96,3 posiłek,0,2 ubranie,35,5 opiekuńcze, Opolskie 5,4 schronienie,97,0 posiłek,0,0 ubranie,31,1 opiekuńcze, Łódzkie 3,0 schronienie, 97,7 posiłek, 0,0 ubranie, 39,3 opiekuńcze, Śląskie 8,7 schronienie, 73,4 posiłek, 0,1 ubranie, 29,3  opiekuńcze, Dolnośląskie 5,0 schronienie, 67,3 posiłek, 0,0 ubranie, 35,6 opiekuńcze

Źródło: Przegląd regionalny. Województwo podkarpackie 2019, GUS, Rzeszów 2020, s.106.

 


[1] Przyjęcie granicy ubóstwa na poziomie minimum egzystencji pozwala na oszacowanie skali ubóstwa skrajnego. Konsumpcja poniżej tego poziomu utrudnia przeżycie i stanowi zagrożenie dla biologicznego rozwoju człowieka.

[2] Zastosowanie wskaźnika relatywnej granicy ubóstwa na poziomie 50% kwoty, którą przeciętnie miesięcznie wydają gospodarstwa domowe w Polsce, pozwala na wyodrębnienie tych, których poziom konsumpcji znacząco odbiega od poziomu przeciętnego.

[3] Wskaźnik "ustawowej" granicy ubóstwa wskazuje na grupę osób, które zgodnie z obowiązującymi przepisami są uprawnione do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.